Πόλεμος, Ενέργεια και η Στρατηγική Έκθεση της Ευρώπης

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι περιφερειακό ζήτημα. Οι συνέπειές του αντηχούν ήδη στην ευρωπαϊκή οικονομία, με χώρες όπως η Ελλάδα να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω διαρθρωτικών εξαρτήσεων.

Στον πυρήνα της διαταραχής βρίσκεται η ενέργεια. Ο Πορθμός του Ορμούζ διαχειρίζεται περίπου 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, σύμφωνα**ι** με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ. Ακόμη και η περιορισμένη αστάθεια σε αυτόν τον διάδρομο έχει στο παρελθόν προκαλέσει έντονη μεταβλητότητα τιμών τόσο στις αγορές πετρελαίου όσο και φυσικού αερίου (LNG). Η ανάλυση από επιβεβαιώνει ότι περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου διέρχεται από αυτή τη διαδρομή, μαζί με ένα κρίσιμο μερίδιο LNG, καθιστώντας την βασικό τρωτό σημείο για τα παγκόσμια και ευρωπαϊκά ενεργειακά συστήματα.

Παρά τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, το σύστημα παραμένει ευάλωτο. Στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η Ελλάδα εισάγει πάνω από 70% της συνολικής της ενέργειας, καθιστώντας την μία από τις πιο εξαρτημένες από εισαγωγές οικονομίες στην ΕΕ.

Αυτή η εξάρτηση δημιουργεί έναν άμεσο μηχανισμό μετάδοσης: οι γεωπολιτικές εντάσεις οδηγούν σε υψηλότερες τιμές ενέργειας, οι οποίες οδηγούν σε πληθωριστικές πιέσεις και τελικά μειώνουν την οικονομική δραστηριότητα.

Από το Ενεργειακό Σοκ στις Οικονομικές Επιπτώσεις

Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές σε βασικούς τομείς:

Οι μεταφορές και η εφοδιαστική αλυσίδα αντιμετωπίζουν συμπίεση περιθωρίων κέρδους λόγω της αύξησης του κόστους καυσίμων.
Η βιομηχανία και η παραγωγή τροφίμων επαναπροσδιορίζουν τις επενδύσεις ενεργειακής απόδοσης.
Ο τουρισμός, ο οποίος αντιστοιχεί περίπου στο 20% του ΑΕΠ της Ελλάδας σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στις διακυμάνσεις του κόστους ταξιδιού και της εμπιστοσύνης των καταναλωτών.

Η αύξηση των αεροπορικών εισιτηρίων λόγω του κόστους καυσίμων αεροσκαφών επηρεάζει δυσανάλογα τους ταξιδιώτες μεσαίου εισοδήματος, ένα βασικό τμήμα της τουριστικής βάσης της Ελλάδας. Ταυτόχρονα, η ευρύτερη γεωπολιτική αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζει την αντίληψη των ταξιδιωτών, ακόμη και απουσία άμεσου κινδύνου.

Το επενδυτικό κλίμα αντικατοπτρίζει αυτή την αβεβαιότητα. Σύμφωνα με , η εμπιστοσύνη των επενδυτών έχει μειωθεί καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις αμφισβητούν τον ρυθμό της οικονομικής ανάκαμψης στη ζώνη του ευρώ. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τα σήματα από τον Δείκτη Εμπιστοσύνης Επενδυτών Sentix, ο οποίος έχει παρουσιάσει πτώσεις που συνδέονται με ανησυχίες σχετικά με τον επίμονο πληθωρισμό και την ενεργειακή αστάθεια. Πρόσθετη ανάλυση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επισημαίνει παρόμοιους κινδύνους που συνδέονται με τις διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας.

Γιατί αυτό αποτελεί ζήτημα ESG και όχι απλώς κρίση

Από εδώ η ESG μετατοπίζεται από τη θεωρία στη στρατηγική.

Για χρόνια, οι ESG αντιμετωπίζονταν συχνά ως απαίτηση συμμόρφωσης ή άσκηση branding. Ωστόσο, πρόσφατες κρίσεις—από τον COVID-19 μέχρι το ενεργειακό σοκ του 2022—καταδεικνύουν ότι οι ESG αφορούν ουσιαστικά τη διαχείριση κινδύνων και την ανθεκτικότητα.

1. Στρατηγική Ενέργειας ως Μετριασμός Κινδύνου

Οι εταιρείες που επένδυσαν νωρίς σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ενεργειακή απόδοση έχουν δείξει μεγαλύτερη σταθερότητα. Σύμφωνα με Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, τα διαφοροποιημένα ενεργειακά συστήματα εκτίθενται σημαντικά λιγότερο στις διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων.

2. Ανθεκτικότητα Εφοδιαστικής Αλυσίδας

Οι γεωπολιτικές αναταραχές επιταχύνουν τάσεις όπως η εγγύτητα (nearshoring) και η διαφοροποίηση των προμηθευτών. Έρευνα από την/τον Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ και Μακ Κίνσεϊ δείχνει ότι οι εταιρείες που ενσωματώνουν ESG στην εφοδιαστική αλυσίδα ανακάμπτουν ταχύτερα και παρουσιάζουν χαμηλότερη μακροπρόθεσμη μεταβλητότητα.

3. Τουρισμός και Βιωσιμότητα ως Ανταγωνιστικό Πλεονέκτημα

Η βιωσιμότητα επηρεάζει όλο και περισσότερο τις αποφάσεις των ταξιδιωτών. Στοιχεία του κλάδου από πλατφόρμες όπως ESG Dive και Περίτεχνη πέργκολα προτείνετε ότι οι ταξιδιώτες υψηλότερου εισοδήματος, ιδίως, προτιμούν προορισμούς με ισχυρά διαπιστευτήρια βιωσιμότητας. Αυτή η τάση ενισχύεται από τα ευρήματα Booking.com Βιώσιμη Ταξιδιωτική Έκθεση.

Μια Πρακτική Οπτική από την Αγορά

Στην εργασία μου με πολυεθνικούς οργανισμούς σε όλη την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, έχει εμφανιστεί ένα σαφές μοτίβο:

Εταιρείες που ενσωμάτωσαν ESG στην κεντρική στρατηγική τους πριν από κρίσεις:

• Ανταποκριθείτε ταχύτερα σε αναταράξεις κόστους
• Διατηρήστε πιο σταθερά περιθώρια
• Λάβετε αποφάσεις με μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη ορατότητα

Για παράδειγμα, εταιρείες που είχαν ήδη εξασφαλίσει συμβάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πριν από το 2022 απέφυγαν την πλήρη επίπτωση των απότομων αυξήσεων των τιμών χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας. Άλλες που διαφοροποίησαν τους προμηθευτές γεωγραφικά αντιμετώπισαν λιγότερες διαταραχές σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας.

Αυτό δεν είναι θεωρητικό. Είναι επιχειρησιακό πλεονέκτημα.

Τι Σημαίνει Αυτό για την Ελλάδα και την Ευρώπη

Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διαρθρωτική. Η υψηλή ενεργειακή εξάρτηση, σε συνδυασμό με την οικονομική εξάρτηση από τον τουρισμό και τις εισαγωγές, αυξάνει την ευαλωτότητα σε εξωτερικούς κραδασμούς.

Αλλά αυτό δημιουργεί και μια ευκαιρία.

Η τρέχουσα κρίση ενισχύει τρεις στρατηγικές προτεραιότητες:

1. Επιταχύνοντας την ενεργειακή μετάβαση
2. Ενσωμάτωση ESG στη βασική επιχειρηματική στρατηγική, όχι μόνο στην υποβολή εκθέσεων
3. Ενίσχυση της ανθεκτικότητας μέσω της διαφοροποίησης και της αποτελεσματικότητας

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτό ευθυγραμμίζεται στενά με πλαίσια όπως το Πράσινη συμφωνία της ΕΕ και Ταξινόμηση της ΕΕ, η οποία συνδέει όλο και περισσότερο τη βιωσιμότητα με την οικονομική και λειτουργική απόδοση.

Συμπέρασμα: Βιωσιμότητα, Κοινωνική Ευθύνη και Εταιρικά Διακυβέρνηση (ESG) ως Ανάγκη Ανταγωνιστικότητας

Ο πόλεμος στο Ιράν είναι μια υπενθύμιση ότι η αστάθεια δεν είναι πλέον εξαίρεση—είναι το λειτουργικό περιβάλλον.

Οι επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν τα ESG ως μια περιφερειακή πρωτοβουλία θα παραμείνουν αντιδραστικές, εκτεθειμένες σε κλυδωνισμούς καθώς αυτοί προκύπτουν. Όσες ενσωματώσουν τα ESG στη στρατηγική τους θα είναι καλύτερα τοποθετημένες για να προβλέπουν, να απορροφούν και να προσαρμόζονται.

Στο παρόν πλαίσιο, οι ESG δεν αφορούν πλέον τη συμμόρφωση ή τη φήμη.

Είναι περίπου επιβίωση, σταθερότητα και μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα.

Το πλήρες άρθρο στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης εδώ